top of page

PTSS en complex PTSS

Trauma en complexe PTSS

Trauma en de diagnose posttraumatische stressstoornis zijn erkend binnen de psychiatrische zorg.

PTSS betekent posttraumatische stressstoornis (en 'post' betekent 'na'). Deze kan zich ontwikkelen als je na een traumatische gebeurtenis de ingrijpende ervaring niet verwerkt krijgt. 

  • Een acute stressstoornis kan worden vastgesteld bij klachten die minimaal drie dagen en maximaal één maand na de traumatische gebeurtenis aanhouden.

  • Voor PTSS moeten de klachten langer dan één maand aanwezig zijn, naast de overige diagnostische criteria.

Als na vier tot zes weken de stresssymptomen niet afnemen, is het raadzaam een (huis)arts te raadplegen om te onderzoeken of er sprake is van een stressstoornis en te horen wat de mogelijke behandeladviezen zijn.

Type 1 en 2 trauma

In de mate van ernst van traumatisering wordt onderscheid gemaakt tussen een type 1 en type 2 trauma

Type 1 trauma is een enkelvoudig trauma

​

Je spreekt over een type 1 trauma als de traumatische gebeurtenis acuut, onverwacht en eenmalig optreedt. Zoals bij het meemaken van een ongeluk, beroving of verkrachting.

Type 2 trauma gaat over chronische traumatisering

​

Je spreekt over een type 2 trauma als de traumatische ervaringen gedurende een langere tijd plaatsvinden en het slachtoffer extreem machteloos is. Dit zie je bij oorlogservaringen, gijzeling, kindermishandeling, emotionele verwaarlozing en mishandeling zoals vernederingen, seksueel geweld of misbruik, marteling en langdurige gevangenschap in slechte omstandigheden.

Gevolgen type 2 trauma
 

Het doormaken van een type 2-traumatisering kan leiden tot een veelheid aan lichamelijke en psychische klachten en dissociatieve reacties. Dit laatste betekent een onvermogen om bepaalde persoonlijke gegevens te herinneren en dat het besef van tijd en relatie uiteenvalt.

De gevolgen van een type 2-trauma in de jeugd kunnen ervoor zorgen dat er een PTSS (posttraumatische stressstoornis) of complexe PTSS ontstaat.
 

De gevolgen van type 2-trauma kunnen ervoor zorgen dat een gezonde sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling onvoldoende op gang komt. Verder kan de persoonlijkheidsontwikkeling door een type 2-trauma dusdanig belast worden dat er geen gunstige persoonlijkheidsopbouw kan plaatsvinden. Een verstoorde persoonlijkheidsontwikkeling ontstaat als het opgroeiende kind onvoldoende persoonlijke mogelijkheden en omstandigheden tot zijn beschikking heeft gehad om een bepaalde zekerheid en emotioneel evenwicht in zichzelf op te bouwen. Dit kan ervoor zorgen dat er bijvoorbeeld een persoonlijkheidsstoornis ontstaat.

Overallert en allert zijn, overprikkeld zijn, overweldig zijn, overspannen zijn kunnen allemaal tekenen zijn van onverwerkte emoties uit onverwerkte traumatische gebeurtenissen.
Herbeleving met nare beelden, ongewenste nare gevoelens en of ongewense lichamelijke reacties kunnen voortkomen uit onverwerkt trauma.

Altijd waakzaam en aftastend op dreiging en gevaar. Steeds terugkerende nare herinneringen. 

Als iemand maanden of zelfs jarenlang blijft lijden onder de complexe symptomen van onverwerkt trauma

Als iemand die getraumatiseerd is maanden of zelfs jarenlang blijft lijden onder de complexe symptomen van onverwerkt, met name type 2-trauma, dan heeft dit een diepe inwerking op de persoonlijkheid. De symptomen zijn zeer uiteenlopend. De ene mens heeft jarenlang alleen lichamelijke klachten en krijgt pas na dertig jaar herbelevingen en angsten, de ander houdt nachtmerries en een verstoord slaappatroon, maar kan wel gewoon werken.

Een derde komt terecht in een sociaal isolement en raakt verslaafd aan alcohol of drugs.

Symptomen van complexe PTSS kunnen zijn:

1. Verhoogde spanning en voortdurende alertheid

  • Voortdurend gespannen zijn of moeilijk tot rust kunnen komen.

  • Overmatig waakzaam zijn en voortdurend de omgeving scannen op mogelijk gevaar.
     

2. Herbelevingen en vermijdingsgedrag

  • Allerlei vormen van herbelevingen, waarbij traumatische ervaringen opnieuw kunnen worden beleefd.

  • Situaties, gevoelens of herinneringen vermijden die angst, onveiligheid of kwetsbaarheid kunnen oproepen.
     

3. Emotionele ontregeling en verdoving

  • Moeite hebben met het herkennen, uiten en reguleren van gevoelens.

  • Emotioneel afgevlakt of verdoofd zijn.

  • Verminderd initiatief en moeite hebben om in beweging te komen.
     

4. Lichamelijke en cognitieve klachten

  • Lichamelijke klachten die samenhangen met langdurige stress en traumatische ervaringen.

  • Dissociatieve klachten, zoals het gevoel hebben los te staan van jezelf of de omgeving.

  • Concentratie- en geheugenproblemen.
     

5. Schaamte, schuld en een verstoord beeld van de dader

  • Diepgewortelde gevoelens van schaamte en schuld.

  • Een vertekend of tegenstrijdig beeld van de dader, bijvoorbeeld de dader idealiseren, verontschuldigen of de verantwoordelijkheid bij zichzelf leggen.
     

6. Verlies van verbinding met jezelf

  • Het gevoel de verbinding met je eigenheid, karakter, behoeften en oorspronkelijke gevoelens kwijt te zijn.

  • Het gevoel jezelf niet meer goed te kennen of jezelf kwijtgeraakt te zijn.

  • Veranderingen in de persoonlijkheid, bijvoorbeeld door langdurige aanpassing aan onveiligheid of ondermijning van de eigen identiteit.
     

7. Problemen met verbinding en zingeving

  • Moeite met het aangaan of behouden van betekenisvolle verbindingen met anderen.

  • Het gevoel er niet bij te horen of je fundamenteel afgescheiden te voelen van anderen.

  • Veranderingen in het beeld dat je hebt van jezelf, anderen en de wereld, en in wat het leven betekenis geeft.
     

8. Zelfdestructief gedrag en het opzoeken van gevaar

  • Suïcidale gedachten of gedrag.

  • Zelfdestructief gedrag of het herhaaldelijk opzoeken van gevaarlijke of schadelijke situaties.

Diagnose complexe PTSS

De symptomen kunnen ook bij andere ziektebeelden horen. Daarom kan de diagnose complexe PTSS alleen door een diagnosticus (zoals een psychiater of klinisch psycholoog) gesteld worden. Mensen die lijden aan complexe PTSS hebben specialistische zorg nodig om aan herstel te kunnen werken, zodat het leven voor hen draaglijker kan worden.

Bronvermelding: Annejet Rümke, Verkenningen in de psychiatrie.

Diagnose PTSS

De symptomen kunnen ook bij andere ziektebeelden horen, daarom kan de diagnose complexe PTSS alleen door een diagnosticus (zoals psychiater of klinisch psycholoog) gemaakt worden. Mensen die lijden aan een complexe PTSS hebben specialistsiche zorg nodig om aan herstel te kunnen werken, zodat het leven voor hen draaglijker kan worden.

Complexe PTSS en borderline 

Verwarring over de diagnose

Sommige cliënten geven in therapie aan dat ze in de war zijn over hun diagnose. Ze begrijpen bijvoorbeeld niet waarom ze wel of geen complex PTSS en of borderline persoonlijkheidsstoornis gediagnostiseerd krijgen. De ene hulpverlener meent dat ze een borderline persoonlijkheidsstoornis hebben en de psychiater zegt van niet. Ik leg de volgende punten aan cliënten uit om het te kunnen begrijpen:

  • Soms zien hulpverleners op de behandelgroep of in ambulate behandelprogramma's kenmerken van een bordeline persoonlijkheidsstoornis, maar weten ze niet dat een cliënt aan vijf of meer van de negen omschreven kenmerken van een borderline persoonlijkheidsstoornis moet voldoen om deze officieel gediagnostiseerd te krijgen.
     

  • Het gedrag van een cliënt die lijdt aan complexe PTSS kan lijken op het persoonlijkheidsbeeld dat je ziet bij een borderline persoonlijkheidsstoornis. Er is sprake van een overlap van kenmerken tussen beide stoornissen. De basis ligt in het moeilijk kunnen reguleren van de emoties. Er zijn voorstanders om een bordeline persoonlijkheidsstoornis emotieregulatiestoornis te noemen. Dit zou patiënten mogelijk meer recht doen.
     

  • Het kan ook gebeuren dat hulpverleners onvoldoende kennis hebben over de effecten van traumatisering op de gehele persoonlijkheidsontwikkeling, waardoor het gedrag van een cliënt niet goed begerepen wordt en er niet gedacht wordt aan (complexe) PTSS.
     

  • Ook kan een niet onderkend trauma in de vroege jeugd van de cliënt, in het bijzonder traumatisering in de allervroegste hechting, zoals emotionele verwaarlozing en of emotioneel geweld, er voor zorgen dat de diagnose complexe PTSS over het hoofd wordt gezien.  
     

  • Ook gebeurt het dat binnen bepaalde Universitaires studie's nog altijd gemeend wordt dat PTSS alleen voorkomt bij veteranen en sluiten ze breedgedragen onderzoeksresultaten die anders bewijzen uit.
     

  • Helaas is het ook zo dat PTSS over het hoofd gezien of uitgesloten wordt als juiste diagnose omdat zorgverzekeraars de diagnose niet erkennen en of niet overgaan tot vergoeding van de behandeling.

Bronvermelding: Annejet Rümke, Verkenningen in de psychiatrie.

De praktijk bevindt zich in 's-Hertogenbosch Oost, aan de Almstraat. 
KvK: 65025997
© 2026 Veronique van der Woude

  • Black LinkedIn Icon
bottom of page